Điều gì xảy ra nếu việc sử dụng cùng một vòng hợp âm với bài hát khác thực ra không phải là sao chép? Bản quyền âm nhạc bảo vệ sự sáng tạo — nhưng không theo cách mà nhiều người vẫn nghĩ.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này chỉ mang tính chất cung cấp thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên pháp lý trong các tình huống cụ thể.

Tóm tắt

Bản quyền âm nhạc chỉ bảo vệ cách thức thể hiện độc đáo của bạn, chứ không bảo hộ các yếu tố cơ bản như vòng hợp âm, tiêu đề hay ý tưởng chung chung. Nhiều người lầm tưởng rằng mình sở hữu độc quyền một phong cách nhạc hoặc một câu tiêu đề hay, dẫn đến các tranh chấp vô căn cứ hoặc tự giới hạn sự sáng tạo của bản thân. Việc hiểu rõ ranh giới này giúp bạn tự tin sử dụng các yếu tố này để tạo ra tác phẩm mới mà không lo ngại vấn đề vi phạm pháp luật.

Những yếu tố KHÔNG được bảo hộ bản quyền trong âm nhạc

Không phải mọi kết quả sáng tạo đều được bảo hộ quyền tác giả. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, dưới đây là các thành phần không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả trong lĩnh vực âm nhạc.

Cụ thể:

(1) Ý tưởng, khẩu hiệu, câu ngắn, tên tác phẩm một cách độc lập [1]:

Quyền tác giả chỉ bảo hộ cách thể hiện ý tưởng, không bảo hộ bản thân ý tưởng đó.

Ý tưởng âm nhạc, chủ đề bài hát, thông điệp chung không được bảo hộ.
Tên tác phẩm, khẩu hiệu, hay các câu ngắn không đủ điều kiện để được coi là "tác phẩm" vì chúng thường không đáp ứng tiêu chí về tính sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định đủ dài hoặc phức tạp để được coi là tác phẩm.

Tên tác phẩm chỉ có thể được bảo hộ quyền tác giả nếu không tách rời với nội dung tác phẩm. Tuy nhiên, tên bài hát có thể được bảo hộ nếu nó gắn liền không tách rời với nội dung tác phẩm, hoặc được bảo hộ dưới danh nghĩa Nhãn hiệu ("Trademark") nếu dùng trong kinh doanh thương mại.

(2) Các yếu tố trong bài hát như: vòng hòa âm & nhịp điệu, phong cách & cảm giác [2].

Các vòng hòa âm phổ biến, thang âm hay nhịp điệu được xem là những nguyên lý và phương pháp cơ bản trong sáng tạo âm nhạc, vì vậy không thể là đối tượng độc quyền. Chúng đóng vai trò như "nguyên liệu chung" mà bất kỳ ai cũng có thể sử dụng để sáng tác. Nếu những yếu tố nền tảng này được bảo hộ bản quyền, thì trên thực tế, gần như mọi bài hát đều có nguy cơ vi phạm pháp luật.

Do đó, bản quyền không bảo hộ các vòng hòa âm, nhịp điệu hay cấu trúc bài hát mang tính thông dụng, và bạn không thể đăng ký bản quyền riêng cho một vòng hòa âm hoặc nhịp điệu cụ thể.

Tương tự, bản quyền cũng không bảo hộ "vibe" (cảm xúc), "groove" hay phong cách âm nhạc của một nghệ sĩ. Pháp luật chỉ bảo hộ sự thể hiện cụ thể của tác phẩm âm nhạc, được cố định dưới dạng bản nhạc, nốt nhạc hoặc ký tự âm nhạc, chứ không bảo hộ phong cách trừu tượng hay cảm hứng chung.

Xem thêm: "Những phần nào của bài hát được bảo hộ bản quyền?"

Tại sao khái niệm này tồn tại?

Pháp luật về quyền tác giả nói chung và bản quyền âm nhạc nói riêng được thiết kế để đảm bảo sự cân bằng: vừa bảo vệ công sức của người sáng tạo, vừa đảm bảo công chúng có nguyên liệu để tiếp tục sáng tạo.

Nếu các yếu tố nền tảng như nhịp điệu, vòng hòa thanh hay ý tưởng được sở hữu độc quyền, nền âm nhạc có thể sẽ bị đóng băng khi bất kỳ bài hát mới nào ra đời cũng sẽ vi phạm bản quyền của người đi trước bởi sự giống nhau về nhịp điệu và vòng hoà âm.

Bằng cách từ chối bảo hộ những yếu tố nền tảng này, pháp luật đảm bảo rằng mọi nhạc sĩ đều có không gian sáng tạo chung để tạo ra những tác phẩm mới mẻ và sự sáng tạo sẽ không bị "bóp nghẹt" bởi các rào cản pháp lý không cần thiết.

Những hiểu lầm phổ biến

Tôi đã đặt tên bài hát là "Mưa", nên bất kỳ ai ra bài hát tên "Mưa" đều là vi phạm.

→ Sai. Thực tế: Tiêu đề và các cụm từ ngắn không được bảo hộ quyền tác giả vì chúng quá ngắn để thể hiện sự sáng tạo độc lập.
Ca sĩ kia sử dụng vòng hợp âm giống hệt bài hát của tôi, tôi có thể kiện họ đạo nhạc.

→ Sai. Thực tế: Vòng hợp âm là công cụ chung của ngành nhạc. Bản quyền chỉ bảo vệ giai điệu (Melody) và lời (Lyrics) cụ thể trên nền hợp âm đó.
Họ đã sao chép 'vibe' và phong cách sản xuất của tôi.

→ Không đủ căn cứ pháp lý. Pháp luật về bản quyền bảo vệ "sự thể hiện cụ thể", không bảo vệ "phong cách", "âm hưởng" hay "cảm giác".